Jeszcze o 70-leciu LZS

Jeszcze o 70-leciu LZS

 

            O rodzeniu się LZS-u tak w kraju jako strukturze, jak i pierwszym akcesie lokalnym inicjującym ten ruch sportowy, było już w poprzednim numerze Echa Gmin Opolskich, podobnie jak i o obchodach 70-lecia tego wydarzenia. Odnosząc się do niego wypada jednak szerzej je ująć, a więc nie jednostkowo, mając na względzie tylko LZS Swornica Czarnowąsy – pierwszego oficjalnie zarejestrowanego klubu sportowego, ludowego, w powojennej historii Polski. Było by nie fair nie wspomnieć o następnych rejestracjach klubów – zespołów, które zakładano w innych miejscowościach obecnego obrębu Gminy Dobrzeń Wielki i byłej Gminy Czarnowąsy. To jest ten sam początkowy ciąg rodzącego się na tych obszarach sportu, ale w różnych dla każdej miejscowości warunkach.

            Tam, gdzie pojawiła się albo była do dyspozycji osoba taka jak np. Antoni Janik w Czarnowąsach – polski nauczyciel zainteresowany sportem, potrafiący zjednać sobie miejscową młodzież, bardzo złożoną pochodzeniowo i kulturowo, to sprawa bariery językowej – ważnego wówczas elementu warunkującego nawiązanie kontaktu z instytucjami nowej polskiej państwowości, załatwianiu spraw formalnych i staraniu o pomoc w sportowych ośrodkach w kraju nie było problemem.

            Nie mniejszym utrapieniem był brak sprzętu i ubrań dla zawodników, pozyskanie jakiegoś dobrodzieja wspierającego. Baza, czyli boisko, czasem z jakimś kącikiem socjalnym w większości miejscowości jakaś istniała, a jak nie, to względnie szybko można było ją własnymi siłami, czyli klubowymi zorganizować. Wszystko w czynie społecznym zawodników i działaczy. Zawodnicy – uczniowie i pracownicy pobliskich zakładów (choć nie zawsze) musieli być mocno zdeterminowani, bo przecież jeszcze każdy z nich chciał być na treningach i uczestniczyć w rozgrywkach, a podstawowym środkiem lokomocji był rower, w skrajnie korzystnym przypadku samochód ciężarowy życzliwej firmy. W poszczególnych wioskach do takiej gotowości organizacyjnej dochodzono nie od razu.

            Krótko po rejestracji czarnowąskiego klubu jako pierwszego zespołu w strukturach LZS – LZS Swornica Czarnowąsy udało się zorganizować taki w Chróścicach, w tym samym 1946 r., pod oficjalną nazwą LZS Victoria Chróścice jako szóste ogniwo na Śląsku Opolskim. Tam, podobnie jak Antoni Janik w Czarnowąsach do zaistnienia zrzeszonego sportu przyczynił się kierownik szkoły – Stanisław Dziubiński jako koordynujący i prowadzący akcesowe wystąpienia chróścickich działaczy: Józefa Lisowskiego, Karola Lisowskiego, Gbura, Goluzdy i braci Urban. Jako klub chodzi tu głównie o drużynę – sekcję piłki nożnej, która od razu dobrze sobie radziła.
70lzsnr 1 (1).jpeg
Na zdjęciu  z tego początkowego okresu (1946 r.) sytuacja na tzw. „Stadionie leśnym” – chwila po zakończeniu rozgrywek na pierwszym festynie sportowym, w którym wzięły udział drużyny z Murowa, Kup, Groszowic i Chróścic. W gronie chróściczan są między innymi Helmut Warzecha, Józef Lisowski, Józef Młynek, Jerzy Gbur, Alfred Dudzik, Richard Maciej, Gustaw Miś, Alojzy Szemiczek, Jan Zośka, Hans Sosala, Paweł Kołodziej, Piotr Solorz i Józef Pyla. Przy nich stoją m.in. kapitan Suski – urzędnik (jeszcze umundurowany) nowej polskiej administracji w Chróścicach, która przejęła miejscowość z rąk komendantury radzieckiej i porucznik Jan Antoniewicz – przedstawiciel nowej władzy w Dobrzeniu Wielkim. Obaj współpracujący u zarania z Dziubińskim.

            Do grona „tych pierwszych” dołączył Kup. Tu także w 1946 r. reaktywowano sport zrzeszony za sprawą człowieka „nowych czasów” naczelnika poczty – Tadeusza Wojtanowicza, który potrafił ogarnąć sytuację i przeprowadzić wraz z innymi miejscowymi liderami i pierwszymi działaczami tego okresu, takimi jak: Franciszek Nimpsch, Franciszek Pogrzeba, Józef Krystończyk, Jan Sorówka, Bernard Gabriel, Jerzy Nimpsch, Jan Jonek i Reinert Kinder proces założycielski, który został pierwszym prezesem nowego klubu LZS Kup.
70lzsnr 1 (2).jpeg
Na fotografii drużyna piłki nożnej i działacze z trochę późniejszego okresu, stoją (od lewej): Ryszard Slotta, Gerhard Slotta, Józef Slotta, Klaus Prohaska, Wolfgang Rajski (Ami), Jan Sobiech (Siołber), Józef Psyk, Ginter Komor, Bernard Sośnik (chróściczanin), Paweł Baldy, Ewald Ciernia, Alfred Schlichting (Alex) i Jerzy Nimpsch.

            W 1947 r. zorganizowanie i zarejestrowanie czegoś takiego jak klub sportowy wciąż jeszcze było łatwiejsze i lepiej wychodziło, gdy zajął się tym, lub pomógł jakiś związany już ze środowiskiem wspomniany wcześniej „człowiek nowych czasów” nie mający problemu z „polskim”. Jeszcze lepiej, gdy blisko mu było do takiego zaangażowania. Wespół z takimi ludźmi już współmieszkańcami, dobrzeńscy liderzy sportowi założyli klub i zarejestrowali jako Koło Sportowe „Odra”, razem weszli później w skład władz klubowych, byli to m.in.: Janusz Wołoszański, Wiesław Kreft, Karol Kern, Stanisław Zacharczuk, Jan Antoniewicz (wspomniany wcześniej porucznik, który zajmował się ewidencją ludności w strukturach nowej władzy – administracji polskiej w Dobrzeniu Wielkim), Robert Bzdok, Helmut Warzecha, Jan Warzecha, Wiktor Jonek, Józef Wieczorek, Stanisław Wilczek, Adolf Kunert, Wiktor Szymała, Wolfgang Baldy, Jerzy Ledwik, Józef Nowakowski, Roman Peer, Paweł Warzecha, Jan Warzecha, Jan Wocko, Walter Wosz i Jan Wotzko. W 1949 r., dwa lata po założeniu zmieniono patrona klubu i nadano mu nazwę „Włókniarz”.
70lzsnr 1 (3).jpeg
Na fotografii zawodnicy (w dresach) i działacze (pod krawatami) Włókniarza Dobrzeń Wielki, stoją (od lewej): Józef Lyra, Alfons Szwalbe, Herbert Stelmach, Reinhold Warzecha, Karol Gonsior, Paweł Kulig, Franciszek Rodzis, Gerhard Maniera, Paweł Stelmach, (x) Kociok, Stanisław Zacharczuk, Helmut Warzecha (Bokser) – trener, w przysiadzie: Józef Ludynia, Alfons Katner, Arnold Dratwa i Gerhard Bul.

            W mniejszych miejscowościach, znajdujących się obecnie w obrębie Gminy Dobrzeń Wielki dążenie do założenia własnego klubu sportowego u progu lat 50-tych wzmagało się. Krzanowicom i Dobrzeniowi Małemu udało się to w 1951 r., a Borkom i Świerkli w 1952 r.

            Do grona krzanowickich działaczy założycieli należeli: Ernest Gola, Hubert Świerc i Gerhard Schwiertz.
70lzsnr 1 (4).jpeg
Na fotografii drużyna z późniejszego okresu, stoją (od lewej): Zygmunt Deinert, Leon Lekner, Alojzy Helfrycz, Ryszard Schwiertz, Ryszard Firlejczyk, w przysiadzie: Joachim Strzyz, Jan Gondro, (x) Firlejczyk, Zygmunt Kaczmarek, Jan Słowik i Józef Tomala.

            W Dobrzeniu Małym gronu założycielskiemu przewodził nauczyciel – Tadeusz Michno (prowadził klub przez cały okres jego istnienia). Należeli do niego: Helmut Kuszel, Józef Panicz, Mieczysław Szczęsny, Paweł Szewczyk, Franciszek Tkocz i Alojzy Waindok.
70lzsnr 1 (5).jpeg
Na fotografii właściwie drużyna z Borek z początkowego okresu kiedy to nie mając jeszcze gotowego boiska grała w Dobrzeniu Małym, jednak w tym składzie większość stanowili zawodnicy z Dobrzenia Małego, stoją (od lewej): 1. Józef Kołodziej, 2. Mieczysław Suszniak, 3. Jerzy Skrzypczyk, 4. (x) (x), 5. (x) (x), 6. Alojzy Kołodziej, 7. Józef Sobota, 8. Józef Wróbel (Nyta), 9. Leonard Psyk, 10. Gerhard Bul, 11. Józef Wróbel (Ryclik).

            W tym samym mniej więcej czasie swój klub sportowy założyli Brzezianie, m.in.: Grzegorz Mazurkiewicz, Jerzy Mazurkiewicz, Bernard Pampuch i inni także potencjalni zawodnicy.
70lzsnr 1 (6).jpeg
Na fotografii z okresu ciut późniejszego (od lewej): Kazimierz Fiałkowski, Herbert Katner, Adam Wer, Zbigniew Mikicki, Piotr Wochnik, Eugeniusz Forst, Jan Kowalski, „Heinz” Nowak, Mieczysław Olchowy, Kazimierz Mazurkiewicz i Eryk Dudek.

            W Borkach proces założycielski poprowadził Józef Urbacka – Ślązak rodem z Zabrza, który w Borkach zamieszkał po dłuższym okresie bytności w niemieckim jeszcze Wrocławiu, w którymś momencie był przewodniczącym GRN w Czarnowąsach. Urbacka miał u swego boku działaczy założycieli i działaczy zawodników, należeli do nich: Jerzy Byrken (Jorg), Norbert Czok, Arnold Długosz, Oswald Fikus, Józef Hylla (Zefel), Paweł Libor (Paul), Ryszard Niedworok, Franciszek Nowak (Franz), Jerzy Pawleta, Józef Slota, Reichold Symala, Paweł Świentek, Jan Świerc (Hanys), Paweł Świerc (Siuster), Krystian Wosz.
70lzsnr 1 (7).jpeg
Na fotografii drużyna z początkowego okresu w składzie którego znaleźli się zawodnicy z Borek i Czarnowąs (prawdopodobnie LZS Swornica nie miał w tym momencie swego boiska i firmował Borki), stoją (od lewej): (x) Firlus, Joachim Lisik, Mieczysław Suszniak, Józef Urbacka (prezes), Ginter Niedworok, Maksymilian Koszyk (Max), Herber Pampuch, klęczą: Stefan Prudlik, Józef Polok, Gerhard Sośnik, Joachim Prudlik i Rudolf Stotko.

            1 stycznia 1952 r. został zarejestrowany LZS Świerkle. Doprowadzili do tego bracia Piotr i Ginter Kreisnerowie (ojciec Richard był nauczycielem w Świerklach w okresie międzywojennym i uczył, także po polsku, miejscowe dzieci opcji polskiej, mocno zaangażowany sportowo) i Werner Komor, a wspomagała rzesza ujętych sportem świerklan, w tym potencjalni zawodnicy. Do tego grona należeli m.in.: Helmut Mrugała, Ernest Feliks (nauczyciel), Józef Gacka, Eryk Pietrek.
70lzsnr 1 (8).jpeg
Na fotografii z tamtego okresu działacze i zawodnicy (od lewej): Juliusz Mariański – trener, Bernard Komor, Werner Komor, Antoni Balwierczak (nauczyciel z Luboszyc), Józef Maniera, Ginter Komor, Helmut Mrugała, Karol Komor (Karlik), Jan Slota (Hanz), Henryk Prudlik (Heinrich), Herbert Gallus, Jerzy Prudlik (Jorg), Józef Knopp (Zefek), Dieter Kondziela.

            Biorąc pod uwagę były układ administracyjny (sprzed 1975 r.) kiedy to Wróblin należał do Gminy Czarnowąsy, podobnie jak i Świerkle oraz Krzanowice, wypada wspomnieć o początkach sportu powojennego tam mającego miejsce (poza tym istnieje wciąż wspólnota parafialna). Proces założycielski we Wróblinie przeprowadził w 1947 r. Kazimierz Senega, jedyny z szerokiego grona inicjatywnych wróblinian, który, jak mówią jeszcze dziś pamiętający te czasy, potrafił wysłowić się poprawnie po polsku. Pomagali mu zawodnicy, jak choćby Jan Langosz. Klub LZS Wróblin to była przede wszystkim sekcja piłki ręcznej – męskiej i żeńskiej (do piłki nożnej nie było tam boiska).
70lzsnr 1 (9).jpeg
Na fotografii drużyna piłki ręcznej (od lewej) stoją: Bruno Müller, Godfryd Gallus, Helmut Dras, Antoni Cichosz, Stefan Dawid, Jan Lisowski, klęczą: Werner Koch, Ryszard Czok, Otto Koch, Józef Dras, Józef Klemens i Rudolf Grunt.

            Jest oczywistym, że dla pełności obrazu wymienionych w tekście założonych klubów trzeba by ująć także inne sekcje, które pojawiły się w nich też niejednokrotnie na starcie, ale trudno określić, czy dla chronologicznego ogarnięcia tematu w jednym artykule nie byłoby to utrudnieniem. Wiadomo, że oprócz piłki nożnej królowała też piłka ręczna, tenis stołowy, kolarstwo, lekkoatletyka, itd., co może się stać tematem następnych opracowań.

 

                                                                       J. Moczko – Świerklanin